Пӑртас (выр. Буртасы) — Чӑваш Республикин Вӑрнар районӗнчи ял. Пӑртас ял тӑрӑхӗн администраци центрӗ. Республика тӗп хулине — Шупашкара — ҫитме 101 километр, район центрне — Вӑрнар посёлокне — ҫитме 10–11 километр патнелле.

Географи

Ял Чӑваш Енӗн тӗп пайӗнче, район центрӗнчен — Вӑрнар посёлокӗнчен — хӗвеланӑҫнелле 4 километр патнелле вырнаҫнӑ. Кунта кӑшт сӑртлӑ-туллӑ тӳремлӗх. Ял ҫывӑхӗнче Сӑрнар юханшыв юхать, вӑл малтанхи ялсенчен пӗрин историллӗ ятне панӑ. Яла кӗрекен ҫулсене асфальт сарнӑ. Чи ҫывӑхри чукун ҫул станцийӗ таранах 10 километр патнелле. Почта индексӗ: 429229.

Истори

Пӑртас ялӗ 1964 ҫулхи акан 23-мӗшӗнче малтан хӑй тӗллӗн тӑнӑ виҫӗ яла — Тулти Пӑртас, Шалти Пӑртас тата Энтриялӗ — администраци енӗпе пӗрлештернипе йӗркеленнӗ. Ҫак ялсенчен кашни хӑйӗн уйрӑмлӑхне кура ятлӑ пулнӑ: Шалти Пӑртас — «вӑрман ӑшнелле» вырнаҫнӑран, Тулти Пӑртас — «вӑрман хӗрринче», Энтриялӗ (выр. Сурнары) — Сӑрнар юханшыв ячӗпе.

Ҫак ялсене никӗслекенсем хальхи Вӑрмар районӗнчи Пӑртас ялӗнчен куҫса килнӗ ҫынсем пулнӑ тесе шутлаҫҫӗ. Вӗсем — Ҫӗрпӳ уесӗнчи Тӑвай вулӑсӗнче пурӑннӑ ҫынсем, кунта XVII ӗмӗрте куҫса килнӗ. Куҫса килекенсем тӗрлӗ вырӑнта вырнаҫнӑ — ҫавӑнпа ял ячӗсем те тӗрлӗрен пулнӑ. Архив докуменчӗсенче ял пирки пӗрремӗш хут 1764 ҫулта асӑннӑ. 1795 ҫулта 48 кил тата 200 ҫын патнелле пулнӑ.

1907 ҫулхи «Ялсемпе хуласен списокӗ» тӑрӑх, Пӑртас ялӗсенче (Шалти, Тулти тата Энтриялӗ пӗрле) 1195 ҫын пурӑннӑ. 1964 ҫултанпа ялсене Пӑртас ятлӑ пӗр пурӑнан вырӑна пӗрлештернӗ. 1964 ҫулхи акан 23-мӗшӗнчен пуҫласа ял Вӑрнар районне кӗрет. 1989 ҫулччен Волонтер ял канашне кӗнӗ, 1989 ҫулхи авӑнӑн 26-мӗшӗнчен пуҫласа — Пӑртас ял канашне. 1992 ҫултанпа хӑйӗн ятлӑ ятлӑ ял администрацийӗн центрӗ шутланать.

Халӑх йышӗ

Ял Вӑрнар районӗнчи пысӑк ял-хуласенчен пӗри шутланать. Халӑх йышӗ улшӑнса пыни:

• 1795 ҫул — 200 ҫын патнелле (48 кил);
• 1907 ҫул — 1195 ҫын (малтанхи виҫӗ ял);
• 1979 ҫул — 1908 ҫын;
• 2002 ҫул — 1221 ҫын (532 кил; 589 арҫын, 632 хӗрарӑм);
• 2004 ҫул — 1270 ҫын (526 кил);
• 2010 ҫул — 1101 ҫын (412 хуҫалӑх; 515 арҫын, 586 хӗрарӑм).

Халӑхӑн тӗп пайне чӑвашсем йышӑнаҫҫӗ. Ҫавӑн пекех вырӑссем тата ытти халӑх ҫыннисем пурӑнаҫҫӗ.

Инфраструктура

Ялта вӗренӳ, сывлӑх сыхлавӗн, культура тата кулленхи пурнӑҫра кирлӗ учрежденисем ӗҫлеҫҫӗ:

• пӗтӗмӗшле пӗлӳ паракан вӑтам шкул;
• тухтӑр офисӗ (пӗтӗмӗшле практика тухтӑрӗн офисӗ);
• фельдшер-акушер пункчӗ (ФАП);
• шкул ҫумӗнчи ялти культура ҫурчӗ;
• вулавӑш;
• почта уйрӑмӗ;
• спорт лапамӗ;
• лавккасем (4 лавкка, ҫав шутра ТПС лавкки тата Мокшин пайӑр предпринимателӗн суту-илӳ вырӑнӗ).

Яла газ кӗртнӗ: 2004 ҫул пуҫламӑшӗ тӗлне 326 киле газ кӗртсе панӑ. Яла кӗрекен ҫулсене асфальт сарнӑ.

Экономика

Ялти экономика пурнӑҫӗ авалтанпах ял хуҫалӑх ӗҫӗпе ҫыхӑннӑ. Ҫынсем ял хуҫалӑхӗнче те, район центрӗнчи — Вӑрнар посёлокӗнчи — предприятисенче те ӗҫлеҫҫӗ. Ӗҫлеме пултаракан халӑхӑн пӗр пайӗ Шупашкарти промышленность предприятийӗсенче вӑй хурать. Ялта пӗчӗк предпринимательство объекчӗсем, ҫав шутра харпӑр суту-илӳ предприятийӗ ӗҫлеҫҫӗ.

Паллӑ ҫынсем

• Австрийская Ольга Михайловна (1990 ҫ.ҫ.) — чӑваш ҫыравҫи.
• Петров Леонид Порфирьевич (1957 ҫ.ҫ.) — чӗлхеҫӗ, филологи ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ, доцент, Раҫҫей журналисчӗсен пӗрлӗхӗн членӗ.
• Спиридонов Михаил Васильевич (1935 ҫ.ҫ.) — производствӑра мала тухнӑскер, Шупашкарти 2-мӗш автотранспорт предприятийӗн водителӗ, Шупашкарти пысӑк промышленность предприятийӗсене тунӑ ҫӗре хутшӑннӑскер.